Lisanslama modellerine geçmeden önce “lisans nedir?” sorusunun yanıtını vermek gerekir sanırım. Lisans, bir yazılım ürününü bilgisayarınızda kullanabilme hakkına sahip olduğunuzu gösteren belgedir.

Sadece ev kullanıcıları değil, kurumsal kullanıcılar da lisanslama modelleri hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıklarından, lisanslı olduğunu sandıkları ürünlerin aslında lisanssız olduğunu öğrendiklerinde soğuk bir duş etkisi yaşamaktalar. Bu nedenle bu yazıda Microsoft’un lisanslama modelleri ve her bir modelin gereksinimleri konusunda bilgi vermek istedim. Tabii ki bu konuda bir başka tercih ise Açık Kaynak Kodlu (Open Source) yazılımlar kullanmaktır. Eğer açık kaynak kodlu yazılımlar kullanmayı planlıyorsanız, o zaman aşağıdaki lisans seçenekleri ile uğraşmanıza gerek yok elbette.

Varlık yönetimi (asset management) ise güvenliğin olmazsa olmazlarındandır. Güvenlikten bahsedebilmek için, öncelikle güvenliğinin sağlanacağı varlıkların farkında olmak gerekir. Varlıklar ise sadece sunucuları, bilgisayarları, ağ anahtarlarını, yönlendiricileri veya güvenlik duvarını içermez, yazılımlar da varlık yönetiminin ayrılmaz bir parçasıdır. Microsoft’un lisanslama modellerini açıklarken, bu modellerin varlık yönetimi açısından farklılıklarını da belirtiyor olacağım.

Microsoft temelde üç farklı lisanslama modeli sunmaktadır:

• Kutu (Full Package Product, FPP)
• OEM (Original Equipment Manufacturer) ve
• Open (Toplu Lisanslama).

Kutu Lisansı (FPP) olarak adlandırılan lisans perakende olarak, teknoloji marketi vb yerlerden alınan kutulu ürünlerin içerisinden çıkan lisanstır. Her bir kutunun içinden çıkan lisans, sadece bir bilgisayarda kullanılabilir. Kutunun içinden ürünün kurulumu için gerekli olan CD veya DVD çıkar. En pahalı lisans modelidir. Yazılımın kutusu veya yükleme medyası (CD/DVD) tek başına geçerli değildir. Kutu lisansına sahip yazılımların lisansını ispatlamak için son kullanıcı lisans sözleşmesi (EULA), orijinal CD/DVD, yazılımın faturasının bir kopyası ve ürünün kutusu gereklidir. Bundan dolayı da kutu lisansların varlık yönetimi bilgisayar sayısı arttıkça, çok zorlaşır.

OEM lisansı ise yalnız yeni bir bilgisayar ile satın alınabilir. Bu ürünler sadece bilgisayar üreticisi firmalara yeni bilgisayarlarla birlikte önceden yüklenmesi için sağlanmaktadır. Burada en önemli özellik, OEM lisansının üzerinde yüklü bulunduğu bilgisayara ait olduğudur. Kişi veya kuruluşa ait olmadığı için, her yeni bilgisayar için ayrı bir OEM lisans satın alınması gerekmektedir. Bir bilgisayara ait OEM lisans, farklı bir bilgisayara transfer edilemez. OEM lisansına sahip yazılımların lisansını ispatlamak için son kullanıcı lisans sözleşmesi (EULA), orijinal CD/DVD, yazılımın faturasının bir kopyası ibraz edilmeli ve yazılımın COA (Certificate of Authenticity) etiketi yazılımın yüklü bulunduğu bilgisayarın üzerine yapıştırılmış olmalıdır. Dolayısı ile OEM lisansların da varlık yönetimi hiç kolay değildir.

Lisanssız bilgisayarlar için ev kullanıcıları tarafından web üzerinden lisans satın alınabilir. Kurumsal kullanıcılar ise GGK (Get Genuine Kit) olarak veya toplu alımlar için GGA (Get Genuine Agreement) olarak lisans satın alabilirler. Ancak bunların tamamının OEM lisans statüsünde olduğu ve başka bilgisayarlara transfer edilemeyeceği unutulmamalıdır.

Open Lisans ise isme özel lisanslama modelidir. Daha çok firmalar için uygun olup, ilk alımda en az beş adet lisans içermelidir. Tek bir medya ve lisans anahtarı ile birden fazla bilgisayara kurulum yapılabilir. Kayıp lisanslar yeniden talep edilebilir. Open lisansın yönetimi daha kolaydır. Microsoft’un web sitesi üzerinden firmanın sahip olduğu lisansların tamamı görüntülenebilir, kurulum medyasının içeriği indirilebilir. Bu yüzden Open lisansa sahip yazılım varlıklarınız çok daha kolay yönetilebilir. Open lisans sözleşmesinin kurumun gerekli yazılım lisansı sayısına göre değişen Select Lisanslama, Kurumsal Anlaşma, Kurumsal Üyelik Anlaşması, Open Value ve Open Value Üyelik gibi farklı çeşitleri mevcuttur.

Bir de bunların dışında yazılım güvencesi (SA, software assurance) vardır. Eğer lisans ile birlikte yazılım güvencesi de satın alınırsa, anlaşma süresi boyunca yazılımın yeni çıkacak olan sürümlerinden ücretsiz olarak faydalanabilme olanağı sunar. Kutu veya OEM lisanslarda ise, satın alma tarihinden itibaren 90 gün içerisinde yazılım güvencesi ayrıca satın alınabilir.